Koncentracja w czasie treningu i na zawodach to jeden z najistotniejszych elementów psychologicznych, warunkujących efektywne działanie zawodnika sportów walki. Jakże często słyszymy informacje od trenerów, ale również sprawozdawców sportowych o zawodniku, czy zespole, który jest mało skoncentrowany; i, że to właśnie było powodem przegranej. W tym miejscu należałoby postawić pytanie: a). Czy trener podczas zawodów, mówiąc do zawodnika/drużyny – „skoncentruj się” / „musicie się bardziej skoncentrować”, przekazuje klarowną informację? Innymi słowy, czy walczący wiedzą co tak naprawdę trener ma na myśli? b). Czy kiedykolwiek na treningu była ćwiczona koncentracja uwagi? Jeżeli nie, to do walki wprowadzamy szum informacyjny, który wcale nie pomaga zawodnikowi/drużynie, wręcz przeciwnie. Komunikat będzie czytelny, kiedy elementy koncentracji są wyraźnie akcentowane w czasie treningu. Ćwiczenia koncentracji można stosować w trakcie rozgrzewki, nauczaniu techniki, randori, ale również w różnych formach zabawowych na macie i ukierunkowanych zajęciach z psychologiem sportu.

Pytanie podstawowe brzmi: Czy koncentracja uwagi jest umiejętnością wyćwiczalną? Z całą pewnością można odpowiedzieć, że tak. Na wstępie jednak należy zaznaczyć, że jest to proces, który trwa w czasie. Nie należy sugerować się trikami pojawiającymi się na forach internetowych obiecujących nauczenie koncentracji w jeden dzień czy tydzień. Koncentracja jest jak mięsień – niećwiczony zanika. Jak pisze Heuel (2006), każdy człowiek posiada umiejętność koncentracji. Zanika ona kiedy nie trenujemy jej regularnie.

Koncentracja = skupienie, to umiejętność skupienia uwagi na jednej rzeczy/czynności przez dłuższy czas, mimo działania czynników zakłócających. 

W sporcie skupienie uwagi sprowadza się do trzech aspektów: selektywności, ukierunkowania i zakresu. Selektywność to umiejętność skupienia się na czynnościach istotnych. Taką umiejętność posiada światowej sławy golfista Tiger Woods, który mając poważną kontuzję kolana (a był to czynnik rozpraszający) wygrał spektakularny turniej US Open w 2008 roku. Kierunek to skierowanie uwagi na zewnątrz (publiczność, trener, kibice) lub do wewnątrz – własnych myśli, odczuć (technika, oddech, analiza działań przeciwnika). Zakres może być wąski, np. koncentracja na „technice” lub szeroki (rodzina, szkoła, od tego zależy mój start na imprezie mistrzowskiej).

Jak można zatem stwierdzić, czy zawodnik posiada umiejętność koncentracji? Trenerzy często na podstawie obserwacji zawodników podczas treningów, czy zawodów sportowych, potrafią ocenić umiejętność koncentracji poszczególnych zawodników. Jest to jednak ocena subiektywna. Nie oznacza to, że nie jest właściwa. Najczęściej tę ocenę wiążą (słusznie) z osiągnięciami sportowymi zawodnika. Uznając, że wygrywający posiada umiejętność koncentracji na zadaniu, natomiast przegrywając – był „mało skoncentrowany”. 

Istnieją również obiektywne metody pomiaru koncentracji uwagi, za pomocą których można określić jej poziom. Najczęściej w skali od 1 do 10, gdzie 1–2, to bardzo słaby wynik; 5–6, przeciętny; a 9–10, bardzo dobry. Takie badania mają podwójną zaletę. Po pierwsze liczbowo i opisowo wskazują na poziom koncentracji uwagi zawodnika. Po drugie są również ćwiczeniem koncentracji uwagi. Jak wynika z badań własnych, zawodnicy na poziomie kadry narodowej judo wykazują ponadprzeciętny i wysoki poziom koncentracji uwagi. Zawodnicy badani byli testem papierowym Couvego, a wyniki odniesione były do populacji sportowej. W psychologii stosuje się do badań również testy psychomotoryczne w wersji komputerowej. Takimi badaniami objęci byli sportowcy przygotowujący się do IO w Pekinie, którzy uczestniczyli w programie SIOKO (Silna i odporna kadra olimpijska).

W jaki sposób można usprawniać koncentrację uwagi? Kolokwialnie mówiąc ćwiczyć, ponieważ trening czyni mistrza. Kiedy, gdzie, jak i co ćwiczyć? Ćwiczenia można podzielić na te, które można stosować na treningu, jak i poza nim. W czasie treningu (rozgrzewka), np. koncentrujemy się na poprawnym wykonaniu przerzutu bokiem oraz wybranym ćwiczeniu koordynacyjnym. W części głównej skupiamy się na uchwycie, wejściu i rzucie przeciwnika. Część końcowa to wyobrażanie sobie swojej najlepszej techniki, walki, rzutu, dźwigni czy trzymania.

Poza treningiem to wszelkiego rodzaju gry, które również mają charakter odprężający, począwszy od gier typu szachy, Rummikub, Eurobiznes po Sudoku, krzyżówki, itp. Szczególnie wskazane są ćwiczenia, a jednocześnie badania psychomotoryczne dostępne w wersji komputerowej jak i aparaturowej. Na polskim rynku bardzo przydatnym do tego typu ćwiczeń/badań jest aparat Blink, (por. www.Blink.Pro ), który spełnia standardy stawiane aparaturze badawczej i jednocześnie spełnia wymienione wymogi. W tego typu urządzenie powinien być wyposażony każdy Centralny Ośrodek Sportu. Szereg ćwiczeń usprawniających koncentrację uwagi można znaleźć w książce E., Heuela: Trening koncentracji, 10 –dniowy trening usprawniający.